I.Một Số Vấn Đề Chung
Nghị luận xã hội là kiểu bài học sinh phải vận dụng kiến thức xã hội và đời sống để viết bài. Có 2 dạng bài đó là:
+ Nghị luận về một tư tưởng đạo lí.
+ Nghị luận về một hiện tượng đời sống.
Ở kiểu bài nghị NLXH , học sinh qua những trải nghiệm của chính bản thân, trình bày những hiểu biết, ý kiến, quan niệm, cách đánh giá, thái độ… của mình về các vấn đề xã hội, từ đó rút ra được bài học ( nhận thức hành động )cho bản thân. Để làm tốt kiểu bài này học sinh không chỉ vận dụng những thao tác cơ bản của bài văn nghị luận ( như giải thích, phân tích, CM, bình luận,so sánh, bác bỏ…) mà còn phải trang bị cho mình kiến thức về đời sống xã hội. Bài NLXH nhất thiết phải có dẫn chứng thực tế.
- Học sinh cần làm rõ vấn đề nghị luận, sau đó mới đi vào đánh giá, bàn luận, rút ra bài học cho bản thân.
II. Nghị Luận Xã Hội Về Một Tư Tưởng Đạo Lý
1.Những lưu ý chung
Đề bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí khá đa dạng:
- Thể hiện ở nội dung nghị luận: Nhữnh v/đ tư tưởng đạo lí, phong phú, đa dạngvì thế phải nắm được kĩ năng làm bài
- Thể hiện ở dạng thức đề thi:Có đề thể hiện rõ y/c nghị luận, có đề chỉ đưa ra v/đ nghị luận mà không đưa ra y/c cụ thể nào. Có đề nêu trực tiếp v/đ nk, có đề gián tiếp đưa ra v/đ nghị luận qua 1 câu danh ngôn, một câu ngạn ngữ, 1 câu chuyện ..Vì vậy cần chú ý đến các bước cơ bản của bài văn về 1 tư tưởng đạo lí sau :
- Giới thiệu, giải thích tư tưởng đạo lí cần bàn luận.
- Nêu những biểu hiện, phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến v/đ cần bàn luận.
- Nêu ý nghĩa, rút ra bài học nhận thức và hành động.
Học sinh cần chú ý đối với 2 dạng đề nghị luận về 1 tư tưởng đạo lí thường gặp:
- Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói tới 1 cách trực tiếp.
- Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói tới 1 cách gián tiếp.
2. Các dạng đề bài cụ thể
a. Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói đến một cách trực tiếp.
* Những lưu ý về cách làm bài:
- Cách làm bài dạng đề này về cơ bản giống với hướng dẫn nói trên.
VD khi gặp đề bài Bàn luận về lòng yêu nước, học sinh trước hết phải giải thích được khái niệm lòng yêu nước, nêu và phân tích những biểu hiện của lòng yêu nước; ý nghĩa vai trò của lòng yêu nước đối với cuộc sống mỗi con người, mỗi dân tộc đồng thời phê phán những biểu hiện đi ngược lại với lòng yêu nước, rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.
* VD minh họa: Đề bài: Trình bày ý kiến của anh( chị) về vấn đề: Sự tự tin của con người trong cuộc sống.
Gợi ý:
Giải thích sơ lược khái niệm sự tự tin: tin vào chính mình, vào năng lực của bản thân mình. Đây là thái độ sống tích cực của con người.
- Bàn luận về sự tự tin:
- Những người có sự tự tin thường có sự chủ động, bản lĩnh trước mọi tình huống trong cuộc sống, luôn có ý thức khẳng định mình trước mọi người, tin ở khả năng của mình…
- Sự tự tin giúp côn người dễ đi đến thành công hơn vì người tự tin thường có khả năng giao tiếp tốt, có những quyết định nhậy bến, sáng suốt, hay nắm bắt được cơ hội cho mình…Thiếu tự tin là nguyên nhân của phần lớn thất bại.
- Cần phân biệt tự tin với tự cao, tự đại. Để thành công, ngoài sự tự tin, cần có thái độ cầu tiến, không ngừng học hỏi. Trái ngược với sự tự tin là sự tự ti.
- Bài học nhận thức và hành động:Để có được sự tự tin, cần trang bị đầy đủ kiến thức, tham gia các hoạt động giao tiếp…
b. Dạng đề trong đó tư tưởng đạo lí được nói đến một cách gián tiếp
* Những lưu ý về cách làm bài:
- ở dạng đề này, vấn đề tư tưởng đạo lí được ẩn trong 1 câu danh ngôn, 1 câu ngạn ngữ, 1 câu chuyện, 1 văn bản ngắn. Xuất xứ của những câu danh ngôn, câu ngạn ngữ, câu chuyện, văn bản ngắn này cũng rất đa dạng: trong SGK, trên báo chí, trên Internet, đặc biệt trong các cuốn Quà tặng cuộc sống, Cuộc sống quanh ta, Bài học cuộc đời, Hạnh phúc ở trong ta…
- Khi làm bài, cần lưu ý cách nói bóng bảy, hình tượng thường xuất hiện trong những câu danh ngôn, tục ngữ, ngạn ngữ…;ý nghĩa ẩn dụ, triết lí sâu sắc của những câu chuyện,văn bản ngắn. Vì thế, để rút ra được vấn đề tư tưởng đạo lí cần bàn luận, cần chú ý:
- Giải thích từ ngữ (nghĩa đen- nghĩa bóng), từ đó rút ra nội dung câu nói(nếu đề bài có dẫn câu danh ngôn, tục ngữ, ngạn ngữ…)
- Giải thích ý nghĩa câu chuyện, văn bản (nếu đề bài có dẫn câu chuyện, văn bản ngắn)
Thông thường, khi làm bài học sinh chỉ chú ý đến tính chất đúng đắn của vấn đề được đưa ra nghị luận mà ít chú ý thao tác bổ sung , bác bỏ.. những khía cạnh chưa hoàn chỉnh của vấn đề. Chẳng hạn khi trình bày suy nghĩ của bản thân về câu nói: “Đừng sống theo điêu ta ước muốn, hãy sống theo điều ta có thể”, học sinh ngoài việc khẳng định tính chất đúng đắn của lời khuyên ( sống thực tế,biết bằng lòng với hiện tại, với những gì mình có…), cần phải hiểu được tầm quan trọng của nhưng khát vọng, ước mơ đối với mỗi con ngươi trong cuộc sống.
*Ví dụ minh họa
Đề bài: viết bài văn ngắn( không quá 600 từ)trình bày ý kiến của anh chị về câu nói sau đây của nhà văn Nga Lev Tôn-xtôi :
“ Bạn đừng nên chờ đợi những quà tặng bất ngờ từ cuộc sống mà hãy tự mình làm nên cuộc sống”
Gợi ý:
Cần đáp ứng được một số yêu cầu sau:
-Giải thích câu nói:+ Quà tăng bất ngờ: Có thể hiểu theo cả nghĩa cụ thể, khái quát (vật chất và tinh thần, những cơ hội, may mắn bất ngờ…)
+ Nội dung ý nghĩa của câu nói: khuyên con người cần có thái độ sống chủ động, có ý chí và nghị lực vươn lên.
-Bàn luận:
- Quà tặng bất ngờ mang lại niềm vui , sự hào hứng … nhưng không phải lúc nào cũng có.
- Nhiều người khi nhận được quà tặng bất ngờ; có tâm lí chờ đợi, ỷ lại, thậm chí phung phí những Quà tặng ấy.
- Phê phán một số người thụ động, thiếu ý chí vươn lên, chỉ chờ đợi những Quà tặng bất ngờ mà không tự mình làm nên cuộc sống
- Không thể phủ nhận những giá trị, ý nghĩa của Quà tặng bất ngờ mà cuộc sống mang lại cho con người , vấn đề là biết tận dụng, trân trọng quà tặng ấy như thế nào.
Bài học nhận thức – hành động:
Phải chủ động trang bị kiến thức, rèn luyện cách sống bản lĩnh, có ý chí… để có thể đón nhận những Quà tặng kì diệu của cuộc sống do chính bản thân mình làm nên.
( Nguồn: Bài đăng trên tạp chí VH&TT số tháng 5+6/2010)
Blog phamthanhhaithcsll.blogspot.com Các bạn ơi nếu sử dụng bài viết nhớ ghi rõ nguồn phamthanhhaithcsll.blogspot.com hoặc Phạm Thanh Hải nhé, xin cảm ơn
0 nhận xét:
Đăng nhận xét